İkinci el motosiklet alırken nelere dikkat edilmeli? 22 maddelik saha kontrolü

Bir motosikleti mekanik olarak değerlendirmek zaman ister; belgesel olarak değerlendirmek ise birkaç dakika sürer ve daha büyük riski kapatır. Sıralamayı bu yüzden tersten kuruyoruz.

Aracın başına gitmeden önce

Satıcıdan plaka ve şasi numarasını isteyin. Bu iki bilgiyle, resmî çevrim içi hizmetler üzerinden aşağıdaki sorgular yapılabilir:

• Araç kayıt bilgileri: marka, model, model yılı, motor hacmi ve renk, ilandaki bilgilerle uyuşuyor mu?
• Rehin ve haciz kaydı: araç üzerinde kredi rehni ya da haciz varsa devir yapılamaz.
• Hasar kaydı: sigorta sistemine işlenmiş hasar kayıtları, aracın geçmişi hakkında fikir verir. Kayıt olmaması, hasar olmadığı anlamına gelmez; kayıt olması ise mutlaka kötü değildir. Önemli olan hasarın büyüklüğü ve hangi parçalarda olduğudur.
• Muayene geçerliliği: motosiklet ve motorlu bisikletlerde muayene aralığı iki yıldır. Geçerlilik tarihi devir öncesinde kontrol edilir.
• Trafik cezası ve vergi borcu: devir öncesinde temizlenmesi gereken kalemlerdir.
• Zorunlu mali sorumluluk sigortası: poliçenin varlığı ve süresi.

Bu altı satırdan biri bile ilanla çelişiyorsa, aracın başına gitmeye gerek kalmayabilir.

Saha kontrolü: 22 madde

Aracı soğukken görmek için randevu alın. Satıcı aracı ısıtıp beklerse, soğuk çalıştırma davranışını göremezsiniz; bu tek başına bir uyarıdır.

Kimlik ve belgeler

1. Şasi numarası: direksiyon boynundaki ya da şasi kolundaki kabartma numarayı ruhsatla harf harf karşılaştırın. Kabartmanın etrafında taşlama, boya ya da düzensizlik olmamalıdır.
2. Motor numarası: karter üzerindeki numarayı ruhsattaki değerle karşılaştırın. Motor değişmişse belgeye işlenmiş olmalıdır.
3. Satıcının kimliği: ruhsat sahibiyle satıcı aynı kişi mi? Değilse, vekâletin kapsamına bakın.
4. Bakım kayıtları: servis defteri, iş emirleri ve parça faturaları. Kayıt, kilometreyi doğrulayan tek belgedir.

Şasi ve gövde

5. Gövde panel aralıkları: iki yanda eşit olmalı. Eşit değilse gövde sökülmüş ya da darbe görmüş olabilir.
6. Cıvata başları: tur izi olan cıvatalar, o bölgenin daha önce açıldığını gösterir. Motor kapağı ve çatal bağlantılarında dikkat edin.
7. Sehpa üzerinde hizalama: motosikleti dik tutup arkadan bakın. Ön ve arka tekerlek aynı hat üzerinde mi?
8. Ayak dayama ve gidon uçları: aşınma ve çizik, düşme geçmişinin en sadık kaydıdır.

Motor ve aktarma

9. Soğuk çalıştırma: ilk denemede çalışıyor mu, rölanti oturuyor mu?
10. Egzoz dumanı: mavi duman yağ yanmasına, beyaz yoğun duman soğutma sıvısı karışmasına, siyah duman zengin karışıma işaret eder.
11. Motor sesi: düzenli tıkırtı supap boşluğuna, metalik takırtı alt takıma işaret edebilir. Ses rölantide, ortam sessizken dinlenir.
12. Yağ kaçağı: karter altı, silindir kapağı contası ve şanzıman çıkışı. Motorun silinmiş ve parlak olması iyi haber değildir; kaçağın izini siler.
13. Debriyaj: kavrama noktası kolun neresinde? Çok uçta ise balata sona yaklaşmış olabilir.
14. Zincir ve dişli: zincir salınımı üreticinin verdiği aralıkta olmalı. Arka dişlinin dişleri sivrilmişse set değişecek demektir.

Fren, süspansiyon ve lastik

15. Fren balatası kalınlığı: kaliper üzerinden gözle bakılabilir. Disk yüzeyinde belirgin basamak varsa disk de aşınmıştır.
16. Fren kolu hissi: ısrarla çekildiğinde süngerimsi bir yumuşama varsa hidrolik devrede hava vardır.
17. Ön çatal: frene basıp gidona yüklenin; hareket yumuşak ve sessiz olmalı. Toz keçesi hizasında yağ izi varsa keçe değişecektir.
18. Direksiyon rulmanı: ön tekerlek yerden kesikken gidonu serbest bırakın; ortada takılma hissi varsa rulman oyulmuştur.
19. Lastikler: diş derinliği, yanak çatlağı ve DOT tarihi. DOT'un son dört rakamı üretim haftası ve yılıdır; örneğin 2523, 2023 yılının 25. haftası demektir. Diş derinliği yeterli olsa bile yıllanmış lastik sertleşir.

Elektrik ve gösterge

20. Arıza lambası: kontak açıldığında yanıp motor çalışınca sönmeli. Hiç yanmıyorsa, ampul sökülmüş olabilir.
21. Akü: dinlenmiş bir 12 V akünün gerilimi tam dolu halde 12,6 V civarındadır. Motor çalışırken 13,5 ile 14,5 V arası bir değer, şarj sisteminin çalıştığını gösterir.
22. Aydınlatma ve sinyaller: far kısa ve uzun, fren lambası (hem ön hem arka kolla), sinyaller, korna ve gösterge aydınlatması tek tek denenir.

Test sürüşü

Kısa bir tur bile üç şeyi gösterir:

• Düz gidiş: gidon serbest bırakıldığında motosiklet bir tarafa kaçıyor mu?
• Vites geçişleri: özellikle birinci ile ikinci arası; boşa atma eğilimi ciddi bir kalemdir.
• Fren dengesi: ön fren uygulandığında titreme varsa disk eğrilmiş olabilir.

Test sürüşü öncesinde sigorta durumunu ve sürücü belgesi sınıfınızın araca uygun olduğunu doğrulayın. Sınıf uyumu için ehliyet sınıfları tablosuna bakabilirsiniz.

Devir işlemi

Türkiye'de araç satış ve devir işlemleri noterde yapılır. Randevu, e-Devlet üzerinden alınır. İşlem sırasında beklenen tipik kalemler şunlardır:

• Tarafların kimlik belgeleri.
• Aracın tescil belgesi.
• Geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçesi.
• Aracın muayene geçerliliği.
• Vergi ve ceza borcu bulunmadığına dair kayıt.

Devirden sonra aracın adınıza tescili ve sigortanın güncellenmesi gerekir. Bu adımların güncel ayrıntısı için noterden ve ilgili kurumun kendi duyurusundan teyit alın.

Pazarlık kalemi olabilecek şeyler

• Ömrünü doldurmuş zincir seti.
• Yıllanmış ya da diş derinliği azalmış lastikler.
• Yaklaşan periyodik bakım.
• Sızdıran çatal keçesi.
• Zayıflamış akü.

Bunlar aracı kötü yapmaz; bilinen ve fiyatlanabilir kalemlerdir. Asıl mesele, satıcının bunları bilip bilmediğidir.

Kaçınılacak üç durum

1. Belgeleri gösterilmeyen araç

Ruhsatı ve şasi numarasını göstermekten kaçınan bir satıcıyla mekanik tartışmaya girmenin anlamı yoktur.

2. Isıtılmış olarak teslim edilen araç

Soğuk çalıştırma davranışı görülmediğinde, motorun en çok bilgi veren anı kaçırılmış olur. İkinci bir randevu isteyin.

3. Aceleye getirilen devir

"Bugün kapatalım" baskısı, sorgu yapmaya vakit bırakmamak içindir. Sorgular birkaç dakika sürer; bu dakikaları kimse esirgememelidir.

Kısa özet

• Belge sorguları aracın başına gitmeden önce yapılır.
• Şasi ve motor numarası ruhsatla harf harf karşılaştırılır.
• Araç mutlaka soğukken görülür.
• Lastik yaşı DOT'un son dört rakamından okunur.
• Devir noterde yapılır; muayene, sigorta ve borç durumu önceden temizlenir.